عقیم سازی ماهی

عقیم سازی ماهی ، عملکردی است که جهت توقف بلوغ جنسی ماهیان به منظور افزایش رشد ماهی ، افزایش کیفیت گوشت و طعمی لذیذتر صورت میگیرد.

بیان دلایل عقیم سازی ماهی

یکی از راه‌های افزایش رشد و بهبود کیفیت گوشت ماهی عقیم‌سازی آن است. هم‌زمان با افزایش سن ماهی دستگاه تناسلی آن (بیضه و تخمدان) نیز شروع به رشد می­کنند. و بعد از مدتی بخش فراوانی از انرژی غذایی ماهی ، صرف تولید مثل می­شود.

چون میزان رشد بدن کاهش پیدا میکند سبب افزایش ضریب غذایی میگردد. بعبارتی به ازای مصرف مقدار مشخص غذا افزایش رشد زیادی در مقایسه با قبل از پدیده بلوغ مشاهده نمی­شود.
علاوه بر این هم‌زمان با پدیده بلوغ در ماهی ، کیفیت گوشت آن کاهش پیدا میکند. علت کاهش کیفی گوشت ، کاهش میزان پروتئین و چربی در گوشت و جایگزینی آنها توسط آب است. این چربی و پروتئین صرف تولید تخمک و اسپرم می­شود و به همین خاطر گوشت ماهی کیفیت خود را از دست می­دهد.

همچنین با شروع بلوغ جنسی مقاومت ماهیان در برابر انواع عوامل آلوده و بیماریهای مختلف کاهش می­ باید. کاهش مقاومت بدن به علت تغییراتی است که در پوست و بافت پوششی دستگاه گوارش ماهی ظاهر میشود.

یکی دیگر از تحولات دوره بلوغ ، تغییرات ظاهری در شکل و شمایل ماهی است ، که سبب کاهش فروش آن میشود.

به‌ عنوان‌ مثال : در قزل‌آلای رنگین‌کمان و سایر آزادماهیان رنگ بدن تیره می­شود و فک ماهی نر دچار خمیدگی میشود.

دقت کنید این تغییرات و تحولات در هنگام دوران بلوغ ، در جنس نر شدیدتر اتفاق می افتد. بنابراین اکثرا پرورش دهندگان جنس نر ماهیان را از جمعیت ماهیان پرواری و پرورشی حذف میکنند و به پرورش آنها نمیپردازند. جنس ماده ماهیان هم از نظر میزان رشد و هم از نظر میزان کیفی نسبت به جنس نر برتری بیشتری دارد.

به همین علت صنعت آبزیان سعی و تلاش خود را در توقف بلوغ جنسی ماهیان بکار میگیرد. یکی از روشهای توقف این روند عقیم سازی ماهی است.

بررسی روشهای عقیم سازی ماهی

عقیم‌سازی ماهیان به چند روش ذیل صورت میگیرد:

▪با استفاده از مواد شیمیایی و هورمونی

▪تابش پرتو بر روی سلولهای های جنسی ماهیان

▪برداشت مستقیم کُل غدد جنسی

▪القای تریپلوئیدی

بیان روش القای تریپلوئیدی

در این روش تخمهای لقاح یافته ماهیان ، تحت نوعی فشار ناشی از شوک مربوطه قرار میگیرند. در اثر این شوک تخم ماهی به جای(۲) جفت کروموزوم ، (۳) جفت کروموزوم دریافت میکنند.

چُنین ماهی ای از لحاظ تولید مثل عقیم است و قادر به تخمگذاری نمی باشد. انرژی ماهی عقیم بجای تولید مثل صرف رشد میشود.

چون ماهی عقیم توانایی ترشح هورمونهای جنسی را ندارد دارای گوشت با کیفیت تر و خوش طعم تری است.

(*البته دقت کنید که ماهی نر برخلاف ماهی ماده پس از عقیم سازی همچنان توانایی ترشح هورمونهای جنسی و تولید مثل را دارد.)

فرار ماهی عقیم شده و بازگشت به طبیعت

هر سال، میلیون‌ها ماهی عقیم شده از مزارع ماهی فرار می‌کنند و دوباره وارد آبراه‌ها می‌شوند و در آنجا با برادران وحشی خود متحد می‌شوند.

در ظاهر، ممکن است مشکل ساز به نظر نرسد – هر چه باشد، ماهی قزل آلا ماهی قزل آلا است. اما همانطور که مشخص است، دقیقاً اینطور نیست.تفاوت های ژنتیکی وجود دارد.

به عنوان مثال، ماهی قزل آلا پرورش یافته در مزرعه، تهاجمی تر است و توانایی طبیعی کمتری برای فرار از شکارچیان دارد. ترس این است که این میلیون‌ها ماهی آزاد فراری بتوانند با ماهی‌های وحشی تولید مثل کنند و ژن‌های ضعیف‌تر خود را منتقل کنند و جمعیت محلی را تضعیف کنند. این امر باعث شده است که برخی از کارشناسان از عقیم سازی ماهی قزل آلا پرورش یافته در مزرعه حمایت کنند.تحقیقات جدید نشان می‌دهد که اگرچه ماهی‌های پرورش‌یافته در مزرعه نسبت به همتایان وحشی خود در تخم‌ریزی ضعیف‌تر هستند، اما اسپرم و تخم‌های آن‌ها به همان اندازه قوی هستند. و شواهدی وجود دارد که نشان می دهد تلاقی در حال انجام است. در نروژ، جایی که ماهی های پرورشی ۵۰ درصد ماهی آزاد در برخی رودخانه ها را تشکیل می دهند، جمعیت ها تغییرات ژنتیکی را نشان داده اند که به هیبریداسیون اشاره دارد.عقیم سازی پیشنهادی پس از لقاح توسط تخم های ماهی قزل آلا تحت فشار انجام می شود. این وضعیتی به نام “تریپلوئیدی” ایجاد می کند که در آن ماهی آزاد به طور طبیعی رشد می کند اما دارای هر دو کروموزوم جنسی است که به طور کلی آنها را نابارور می کند. اگرچه این فرآیند در حال حاضر در مورد ماهی قزل آلای رنگین کمان رایج است، صنعت ماهی قزل آلا تاکنون از آن استقبال نکرده است.یک چیز واضح است: ماهی قزل آلا وحشی – که تعداد آنها فقط یک دهم ۵۰ سال پیش بود – نیاز به محافظت دارد.ما عملکرد گامت را با استفاده از طیف وسیعی از آزمایش‌های لقاح آزمایشگاهی در شرایطی که تخم‌ریزی طبیعی را تقلید می‌کردند، آزمایش کردیم. آزمایشات ما شکل و عملکرد اسپرم و تخمک، باروری (در شرایط سخت)، رقابت اسپرم و سازگاری اسپرم و تخمک را بررسی کردند. همه نتایج ما نشان داد که گامت های ماهی آزاد پرورشی به اندازه ماهی آزاد وحشی بارور و رقابتی هستند.شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد ماهی آزاد پرورشی فراری می تواند در دریا زنده بماند و به رودخانه های تخم ریزی وارد شود. در برخی از رودخانه‌های نروژ، تعداد زیادی ماهی پرورشی ثبت شده است که نیمی از ماهی آزاد را تشکیل می‌دهد. همچنین شواهدی وجود دارد که ماهی های پرورشی با موفقیت با جمعیت های وحشی جفت گیری کرده اند : علائم ژنتیکی ماهی قزل آلا در برخی از رودخانه های نروژ اکنون تغییرات قابل توجهی را نشان می دهد که کاملاً با هیبریدیزاسیون وحشی / پرورشی سازگار است.پرورش ماهی قزل آلا یک تجارت بزرگ و موفق در بریتانیا، نروژ و فراتر از آن است، و اگرچه فشار بر ذخایر ماهیان وحشی را کاهش می دهد، اما می تواند فشارهای زیست محیطی خود را نیز ایجاد کند. اختلال ژنتیکی ماهیان وحشی یک مثال است.