بهره وری گاوهای شیری

بهره وری گاوهای شیری میتواند موجب سودآوری بیشتر برای دامدار و تولیدمثل بهتر گردد. در این مطلب از نحوه بهره وری گاوهای شیری اگاه شوید.

منظور از بهره وری گاوهای شیری چیست؟

منظور از بهره وری مجموع شیر تولیدی به علاوه مقدار ارزش آن میزان ارزش فرزندان ناشی از تولیدمثل و ارزش خود او است.

عوامل متفاوت بر میزان بهره وری ، بر مبنای طول عمر و نسبت طول عمر گاو جهت تولید شیر اثرگذاری خود را اعمال میکنند.

دوره های غیرمولد ، شامل بدو تولد خود گاو تا زایمان اول و دوره های بدون شیردهی یا خشک تا زایمان بعدی است. تلیسه ها بایستی به گونه ای مدیریت شوند تا زود تولید مثل خود را تا اخر عمر خود شروع کنند. تلیسه به معنای گوساله‌های ماده‌ای که در سن (۱۵_۱۳) ماهگی به سن بلوغ جنسی و جفت‌گیری می‌رسند. و در این سن برای اولین بار آبستن می‌شوند.

تولید شیر در دوره بهره وری گاوهای شیری

تولید شیر ، در دوران شیردهی گاو پس از زایمان افزایش پیدا میکند. مدت زمان این افزایش (۶۰_۴۰) روز پس از زایمان است که (۱۰_۵)٪ این مقدار در هرماه کاهش پیدا میکند.

میزان کاهش در گاوهای جوان به مراتب کمتر از گاوهای مسن است. در صورتیکه گاو به درستی و بطور مناسب و متعادل مدیریت شود ، بیشترین مقدار تولید آن در کل طول عمر در مراحل اولیه شیردهی است.

شیردهی در گاوهایی که چندین بار باروری و زایمان داشته اند بطور حدودی (۲۵٪) بیشتر از گاوهایی است که اولین دوره شیردهی خود را تجربه میکنند.

وقوع اختلالات در سلامتی به علاوه سایر مشکلات مدیریتی موثر در کاهش طول عمر گاو دارای اثرگذاری منفی در بهره وری میباشند.

مدیریت تغذیه در دوره بهره وری گاوهای شیری

در اکثر گله های شیری ، مدیریت تغذیه مهمترین عامل تعیین کننده بهره وری گله است. رابطه بین تغذیه و بهره وری از بدو تولد شروع می شود. سیستم تغذیه باید مواد مغذی لازم را به هر گاو در مرحله صحیح رشد و شیردهی برساند تا بهره وری مطلوب حفظ شود.

گاوهای خشک با رژیم غذایی کم کربوهیدرات و پروتئین و فیبر بالا تغذیه می شوند ، که بیانگر نیاز کم مواد مغذی گاوهای غیر شیرده است. جیره غذایی دوره خشکی گاو باید به شکمبه(نخستین بخش معده) اجازه دهد تا خود را با جیره غذایی دوران شیردهی که باید حاوی علوفه کمتر و مواد مغذی بیشتر باشد ، سازگار کند.

علاوه بر مورد فوق ، استرس های حرکتی حیوانات باعث کاهش مصرف خوراک در این زمان بحرانی و مهم می شود. کاهش مصرف خوراک در دوره مذکور با کاهش وزن بیش از حد و در نتیجه کاهش حداکثری تولید شیر و افزایش بروز بیماریهای پس از زایمان همچون (عفونت رحم ، جفت ماندگی ، جابجایی شیردان ، کتوز ، چربی کبد) مستقیم دارد.

جیره غذایی گاوهای شیرده باید تعادلی بین تامین مقدار زیاد انرژی و پروتئین به منظور تولید زیاد شیر ، حفظ سلامت و تحرک مطلوب شکمبه برقرار کند.

اسیدوز حاد شکمبه ای (SARA) نوعی بیماری رایج ناشی از کربوهیدرات های قابل تخمیر زیاد ، فیبر ناکافی جداگانه یا ترکیبی از این دو است. علائم این بیماری شامل ناراحتی های گوارشی ، اسهال ، کاهش مصرف خوراک ، کاهش تولید شیر اُفت میزان چربی شیر ، زخم شدن بافت پوششی شکمبه آبسه(کیست) کبد و اختلالات در اندام حرکتی پا میباشد.

معرفی سیستمهای تغذیه عمومی

انتخاب سیستم تغذیه با اندازه گله و سطح تولید مرتبط است. 

(۳) نوع سیستم تغذیه عمومی اکنون توسط دامداران استفاده می شود :

▪جیره مخلوط کل (TMR)

▪تغذیه جزء

▪چرای فشرده مدیریتی

هر کدام از سیستم‌های مذکور فوق زمانیکه به درستی اجرا شوند قادر به ارائه مواد مغذی کافی برای گله شیرده پربازده است. هر سیستمی معضلات خود را در دستیابی به بهره وری بهینه دارد.

سیستم جیره مخلوط کل (TMR) در بهره وری دام گاوهای شیری

بکارگیری سیستمهای تغذیه (TMR) بیشتر از سیستمهای دیگر بعلت استفاده بیشتر از مناطق آزاد یا زمین خشک است.

جیره های غذایی (TMR) دارای ویژگیهای مثبت ذیل میباشند :

▪گاوها مقدار متناسبی از علوفه را مصرف می کنند.

▪کاهش خطرات ناراحتی گوارش

▪افزایش راندمان خوراک

▪بکارگیری محصولات جانبی در خوراک

▪دقت بیشتر فرمولاسیون جیره

▪کاهش میزان نیازمندی به نیروی کار

با این حال ، عملکرد گله‌های گاوی در اثر مصرف جیره‌های (TMR) می‌تواند تحت تأثیر اشتباهاتی در فرمولاسیون جیره و تحویل خوراک قرار گیرد.

دقت کنید برای یک گله شیری (۳) جیره وجود دارد:

▪جیره روی کاغذ که توسط متخصص تغذیه فرموله میشود.

▪میزان جیره ای که به گاوها می رسد.

▪مقدار جیره ای که گاوها واقعا مصرف می کنند.

برخی از اشتباهات رایج فرمولاسیون یا تحویل عبارتند از:

▪آزمایش نامناسب علوفه

▪تغییر در ماده خشک علوفه

▪دگرگونی در مصرف ماده خشک

▪ترکیب بیش از حد رژیم های غذایی کهمیزان فیبر موثر را کاهش می دهد.

▪خطا یا عدم دقت در ترکیب جیره

▪تغذیه بیش از حد یا کمبود انرژی به گاوها در اواخر دوره شیردهی

هنگامیکه جیره های (TMR) تغذیه می شوند ، اشتباهات تغذیه ای این سیستم اغلب در کل گله توزیع می شود. بنابراین برنامه های مدیریت سلامت گله هایی که جیره (TMR) دریافت می کنند ، باید شامل سیستم هایی برای نظارت بر فرمولاسیون جیره و تحویل آنان به گله باشد.

بکار گیری سیستم تغذیه جزء در بهره وری گاوهای شیری

گله های تغذیه شده با سیستم جزء ، غلات و علوفه را جداگانه دریافت می کنند. طرفداران تغذیه با اجزاء بر توانایی تامین نیازهای تولیدی و متابولیکی گاوهای منفرد در طول چرخه تولید تاکید دارند. 

نقطه ضعف اولیه سیستم های تغذیه جزء ، این است که گاو کنسانتره جدا از علوفه را دریافت می کند. اینگونه امکان بلع این کنسانتره ها را در یک وعده تغذیه ای امکان دارد منجر به اسیدوز شکمبه و سوء هاضمه می شود.

سیستم تغذیه چرای فشرده مدیریتی

سیستم های چرای فشرده مدیریتی را می توان برای رفع نیازهای گاوهای شیری مدرن مورد استفاده قرار داد.

در برخی از مناطق جهان (نیوزیلند و استرالیا) سیستم های منطبق بر مرتع روش موثری برای تغذیه گاوهای شیری هستند. در این سیستمها ، اکثرا تغذیه به دلیل تغییرات سالانه قابل توجه در شرایط رشد ، بهره‌وری را دچار کمبود می‌کند. اما روش اقتصادی در چنین سیستمی به جای بهره‌وری حداکثری بر هزینه‌های تولید پایین تاکید دارد.

در مناطق دیگر همچون (بریتانیا ، شمال شرقی ایالات متحده) چرای چرخشی برای تامین علوفه مورد نیاز گاوهای شیرده در طول ماه های بهار و تابستان استفاده می شود. و کنسانتره های مکمل و سیلوی ذرت برای دستیابی به تولید شیر بالا تغذیه می شود.

در هر دو موقعیت ، تولیدمثل و زایمان فصلی برای مطابقت با شرایط مرتع فصل بارانی یا بهاری با نیازهای انرژی گاوهای اوایل شیردهی انجام می شود.

بنابراین توجه به مدیریت تولیدمثل برای گله هایی که پرورش دهندگان آنها تلاش میکند ، همه گاوها در یک دوره معین پرورش دهد ، بسیار مهم و با اهمیت است.

برنامه های مدیریت تولید برای گله هایی از سیستم های چرای فشرده مدیریتی استفاده میکنند باید شامل برنامه هایی برای کنترل (نفخ ، کمبود منیزیم ، مس و کمبود سلنیوم) باشد. 

گاوهای مرتع ممکن است مسافت قابل توجهی را برای برداشت علوفه طی کنند. بنابراین ، سیستمی برای نظارت و به حداقل رساندن لنگش باید در سیستم تحویل سلامت افزوده گردد.

مدیریت تولید مثل در بهره وری گاوهای شیری

لقاح مصنوعی با استفاده از اسپرم گاوهای والد برتر از نظر ژنتیکی مهمترین عاملی است که منجر به افزایش بهره وری در صنعت لبنیات می شود و حداقل ۱۵۰ کیلوگرم افزایش تولید سالانه را از زمان شروع آن به خود اختصاص می دهد.

حتی امروزه ، پتانسیل ژنتیکی برای تولید شیر بسیار بیشتر از تولید شیر واقعی است که در اکثر مزارع به دست می‌آید. اختلالات تولید مثلی شایع ترین و پرهزینه ترین دلایل معدوم سازی زودرس گاوهای شیری است.

در گله‌های شیری معمولی که در آن‌ها تولید مثل و زایمان در طول سال انجام می‌شود ، مدیریت نابهینه تولید مثل منجر به ناتوانی گاوها در بارداری به موقع یا عدم بارداری آنها می‌شود. 

گاوهایی که توانایی بارداری را ندارند ، میزان بهره وری را به روش های زیر کاهش می دهند :

▪گاوهای باز زمان بیشتری را در اواخر شیردهی با تولید شیر کمتر می گذرانند.

▪آن گاوهایی که زمان بیشتری برای بارداری دارند ، ممکن است زودتر خشک شوند. که منجر به دوره های خشکی طولانی تر میگردد.

▪خطر حذف در گاوهایی که بیشتر از (۳۰۰) روز پس از زایمان باز می مانند ، به شدت افزایش می یابد.

▪تلیسه های جایگزین کمتری در دسترس هستند.

▪هزینه های کار و درمان بالاتر با تلاش های طولانی مدت برای همگام سازی و پرورش گاوهای باز مرتبط است.

اثر هوش مصنوعی در تولید مثل گاو

هوش مصنوعی موفق مستلزم آن است که گاوها در طول فحلی(*دوره فعالیت جنسی شدید حیوان) در محدوده باریکی از باروری مطلوب تلقیح شوند. پس از ذوب صحیح و مناسب مایع منی سریعا به گاو منتقل شود و در ناحیه مناسب دستگاه تولید مثل رسوب شود.

مهم‌ترین عامل مؤثر بر موفقیت برنامه هوش مصنوعی تشخیص فحلی(دوره فعالیت جنسی شدید حیوان) است.

مدیریت جایگزینی در بهره وری دام گاوهای شیری

بهره وری گله می تواند عمیقاً تحت تأثیر موفقیت برنامه جایگزینی قرار گیرد. هزینه پرورش تلیسه بخش قابل توجهی از هزینه کلی تولید است.

حیوان جایگزین تا اواسط دوره شیردهی دوم شروع به کسب سود نمی کند.

میزان زیادی از حیوانات جایگزین (۲۵_۵)٪ دچار مرگ و میر میشوند. بالاترین میزان عوارض و مرگ و میر در مزارع لبنی به طور کلی قبل از شیر گرفتن مشاهده می شود.

دلایل اصلی مرگ و میر قبل از شیر گرفتن :

▪بیماری های عفونی دستگاه گوارش

▪اختلالات دستگاه تنفسی

این اختلالات را می‌توان با روش‌های مدیریت بهداشتی پیشرفته به خوبی کنترل کرد. که مراقبت و نگهداری از آنان در طول دوره زایمان و فرآیند زایش شامل تغذیه مقادیر کافی از آغوز با کیفیت بالا و اعمال اقدامات پیشگیرانه مناسب (تغذیه سالم) را برای گوساله هایی که به تازگی متولد شده اند ، میشود.

تاخیر در سن در اولین زایش با افزایش نیاز به حیوانات جایگزین و افزایش هزینه های پرورش جایگزین به دلیل طولانی تر شدن دوره تغذیه، بهره وری لبنیات را کاهش می دهد. 

تلیسه ها در اولین زایمان خود بایستی باید در سن (۲۴_۲۲) ماهگی باشند. بعبارتی در سن (۱۵_۱۳) ماهگی باردار شوند.

تغذیه کافی برای اطمینان از باروری و سطح سلامتی تلیسه‌ها در این مرحله و ادامه رشد ، به‌گونه‌ای که تلیسه‌ها در هنگام زایمان به اندازه کافی بزرگ باشند تا امکان بروز اختلال دیستوشی را کاهش یابد. و رشد پستانی و شیردهی را به حداکثر برسانند مهم است.

(دیستوشی زایمان به شرایطی گفته می شود که در حین زایمان بعد از خروج نسبی سر جنین ، شانه در پشت استخوان شرمگاهی مادر گیر کند و مانع از خروج بدن جنین گردد.)

اثرگذاری اندازه گله در بهره وری گاوهای شیری

رابطه خوبی بین بهره وری ، سودآوری و اندازه گله وجود دارد. یکی از دلایل این ارتباط مناسب تمایل بیشتر برای عملیات بزرگتر برای اتخاذ فناوری های افزایش تولید است.

عملیات های بزرگتر می توانند از صرفه جویی در مقیاس هنگام خرید خوراک و سایر مواد مصرفی استفاده کنند. سیاست‌های دولت همچنین می‌توانند به طور قابل‌توجهی بر اندازه گله تأثیر بگذارند.

کشورهایی که دارای سیستم مدیریت عرضه هستند ، مقدار شیر فروشی یک مزرعه را محدود می‌کنند. علت این محدودیت فروش ، تلاش برای کاهش عرضه بیش از حد شیر و حمایت از قیمت هر حجم شیر فروخته‌شده میباشد.

مقدار و بهره وری مرتع می تواند بر اندازه گله هایی که از چرا برای تامین برخی یا تمام نیازهای غذایی گله استفاده می کنند تأثیر بگذارد. در این گله ها ، بهره وری با متعادلسازی توانایی مرتع برای تولید مواد مغذی در برابر توانایی گاو برای تولید شیر تعیین می شود.

نسبت گله شیرده در برابر سهام غیرمولد (گاو خشک ، گوساله تلیسه و گاو نر) بر سودآوری کل گله تأثیر دارد. ترکیب گله نتیجه تعدادی از تصمیمات مدیریتی مرتبط با یکدیگر همچون (میزان موفقیت باروری ، میزان بیماری ، مدیریت جایگزینی اهداف بلند مدت پرورش گله) است.

یک گله ممکن است به دلیل مشکلات بیماری مزمن یا به دلیل میزان کم بارداری به حذف گاوهای مسن نیازمند شود. اگر تعداد زیادی تلیسه جایگزین در دسترس باشد ، جمعیت گله گاوهای شیرده ممکن است به سمت حیوانات جوان تر تغییر کند تا به (۵۰)٪ گاوهای اولین شیردهی نزدیک شوند.

اگرچه این حیوانات جوان از نظر ژنتیکی نسبت به حیوانات مسن تر برتری دارند ، اما تا سوم یا چهارمین دوره شیردهی به پتانسیل تولید خود نمیرسند و تولید کلی گله کاهش پیدا میکند.

شرایط محیطی موثر در بهره وری گاوهای شیری

حتی با شرایط بهینه مسکن ، بهره وری گله می تواند تحت تأثیر شرایط محیطی قرار گیرد. 

گاوهای پرتولید مصرف ماده خشک بیشتری دارند ، گرمای داخلی بیشتری تولید می کنند و تحمل کمتری نسبت به دمای بالای محیط دارند.

 شرایط آب و هوایی که دمای محیط و رطوبت بالا را هواده های خنکسازی ترکیب می کنند ، به طور کلی باعث کاهش مصرف ماده خشک و کاهش تولید شیر می شود. 

افزایش غلظت لبنیات در مناطقی که دوره های قابل توجهی از درجه حرارت بالا را تجربه می کنند ، سبب به تغییرات فصلی بیشتر در تولید شیر میگردد.

خشک کردن گاو

عوامل خطر بیشتر بیماری های پس از زایمان گاوهای شیری در دوره خشکی وجود دارد و علائم بالینی بیماری پس از زایمان آشکار می شود.

عوامل خطرزای قبل از زایمان عبارتند از :

▪دریافت انرژی ناکافی یا بیش از حد

▪تنظیم ناکافی دریافت و جذب کلسیم

▪عدم رعایت بهداشت که به احتمال زیاد سبب بیماری هایی همچون (تب شیر ، کمبود منیزیم ، تورم پستان ، کتوز جابجایی شیردان و لنگش) شود.

برنامه‌های مدیریت سلامت لبنیات باید بر روی اقدامات پیشگیری همچون (واکسیناسیون ، مراقبت از سُم ، نگهداری صحیح ، نظارت بر تغذیه) در دوره بهینه سازی شود.

طول دوره خشکی بر تولید شیر در شیردهی بعدی تأثیر می گذارد. دوره خشک شدگی حیوان دامی گاو باید بطور معمول به مدت (۸_۶) هفته باشد.

اگر طول دوره های خشکی کمتر از (۴۰) روز باشد ، باعث کاهش تولید شیر در شیردهی بعدی می شود. 

دوره های خشکی بیش از حد طولانی امکان دارد سبب افزایش وزن بیش از حد و کاهش راندمان تولید شود.