تولید مثل جانداران آبزی علی الخصوص ماهی ها پس از جفت گیری آنها رخ میدهد. در این مبحث قصد ارائه انواع گوناگون جفت گیری ماهی ها را داریم.
انواع مختلف جفت گیری ماهی ها
ماهی موجودی خونسرد است که در آب های تازه و آب دریا در سراسر جهان زندگی می کند. صدها نوع ماهی در جهان وجود دارد و هر ماهی در منطقه ای زندگی می کند که به بهترین وجه با آن سازگار است.
انواع مختلف و گوناگون ماهی ها دارای چند ویژگی مشابه و مشترک میباشند. از ویژگی های مشترک آنان میتوان به مهره دار بودن و ستون فقرات داشتن آنها اشاره کرد. علاوه بر این موارد آبزی بودن جزو دیگر ویژگی های مشترک آنهاست ، یعنی آنها در خشکی نمیتوانند زندگی کنند.
در صورتیکه نوعی جاندار آبزی فاقد (۲) ویژگی مهره دار بودن و ستون مهره داشتن باشد ، جزو خانواده ماهیان محسوب نمیشود.
روشهای زیادی برای جفتگیری و تولید مثل ماهیها وجود دارد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
سن تولید مثل جفت گیری ماهی
برخی از ماهی ها سریعا پس از تولد شروع به تولید مثل می کنند. اما برخی دیگر سال ها طول می کشد تا بالغ شوند و تولید مثل کنند. در کل ، هرچه اندازه ماهی کوچکتر باشد ، زودتر آماده جفت گیری و تولید مثل میکنند. یکی از عوامل مهم در جفتگیری اندازه آنان است.
بررسی انواع جفت گیری ماهی
▪در این نوع جفت گیری، ماده توسط یکی از باله های پشتی نر آغشته می شود. اسپرم از طریق باله نر خارج میشود و وارد بدن ماهی ماده می شود. پس از گذشت مدت زمان (۱) ماه ، تخم ریزی توسط ماهی ماده انجام میشود که به آنها لارو گفته میشود.
شکل گیری لارو ماهی های جوان کامل است و از زمان خروج از تخم قادر به شنا کردن هستند. پس از خروج از تخم جهت بقای خود ، سریعا شروع به جستجوی غذا می کنند.
ماهی مادر ، می تواند تا پایان عمر هر بار بدون حضور نر لارو ماهی را رها کند. بنابراین در این نوع جفت گیری حضور ماهی نر فقط یک بار لازم است و پس از آن ماهی ماده آنقدر مستقل است که بتواند به تنهایی به تولید مثل ادامه دهد.
▪در گونه هایی همچون دلقک ماهی ، هر دو شریک در جفت گیری وجود دارند. به طور معمول ، ماده در یک زمان چند تخم می گذارد. پس از آن ، هر دو ماهی به طور مساوی در فرآیند لقاح و تخم ریزی شرکت می کنند.
بررسی انواع تخم ریزی ماهی
▪در دسته تخم ریزی پراکنده ، ماهی ماده به اطراف حرکت می کند و تخم های خود را پراکنده می کند. در حالی که ماهی نر از نزدیک به دنبال آن می رود تا هر تخم را بارور کند. هر دوی این والدین تا زمانی که تمام تخمها از تخم بیرون نیایند ، جهت تغذیه آنها دست از کار نمیکشند.
▪در تخمگذارهای بستر ، ماده تخم می گذارد و از بزاق خود برای چسباندن آن به سطح استفاده می کند. نر تخم ها را دنبال میکند و آنها بارور می کند.
▪برخی از ماهی ها همچون حباب سازان به روشی جالب بارور می کنند. ماهی نر حباب ها را باد می کند و ماده تخم های خود را در این حباب می گذارد. این حباب ها در محلی که حاوی حداکثر اکسیژن و منبع غذایی به منظور افزایش میزان بقای فرزندان ، توسط ماهی نر دمیده میگردد. پس از تخم ریزی ، هر دو والدین از فرزندان خود مراقبت می کنند.
▪در دسته دهن خواران ، ماده تخم می گذارد و نرها آنها را بارور می کنند. سپس یکی از ماهیها تمام تخمها را جمع میکند و در دهان نگه میدارد تا از تخم خارج شوند. برخی از نمونه های دهان خواران شامل آروانا ، ماهی کاردینال ، گربه ماهی دریایی و فک ماهی میباشند.
(*دقت کنید اگرچه مکان تخم ریزی و نحوه بیرون آمدن آنها متفاوت است. اما فرآیند جفتگیری یکسان است. بعبارتی در انواع جفت گیری ماهی ماده تخم می گذارد و نر آن را در خارج از بدن ماده بارور می کند.)
ماهی های تک جنسیتی
برخی از گونه های ماهی به تنهایی و بدون همیاری ماهی دیگر تولید مثل می کند. همه این ماهی ها ماده هستند و فقط ماده به دنیا می آورند. اینگونه ماهی ها نیازی به حضور و وجود ماهی نر ندارند.
هرمافرودیت ها
نوع جالب دیگر جفت گیری زمانی است که اندام جنسی نر و ماده در یک ماهی وجود داشته باشد. دلقک ماهی مثال خوبی از هرمافرودیت ها است.
▪برخی از آنها ، پس از جفت گیری تولیدمثل رخ میدهد و تخم گذاری انجام میشود. ماهی حاصل ، قادر به تغییر تمایلات جنسی خود در هر زمان است. به عنوان مثال( ماهی می تواند نر به دنیا بیاید و چند سال بعد ماده شود.) به این نوع تغییر هرمافرودیتیسم متوالی می گویند.
▪هنگامیکه ماهی نر به ماده تبدیل می شود ، به این فرآیند پروتاندری و پروتوژنی در اثر تغییر ماهی ماده به نوعی ماهی نر رخ میدهد.
جفتگیری شبیه به انسان ماهی
برخی از ماهی ها شبیه انسان هستند ، آنها برای چند ثانیه یکدیگر را در آغوش می گیرند و در این مدت اسپرم نر وارد ماده می شود و تخمک های درون او را بارور می کند.
پس از یک دوره (۱۰_۷) روزه ، ماهی ماده تخمگذاری خود را انجام میدهد و پس از تخم ریزی با دقت از فرزندان خود تا زمان بالغ شدن آنها نگهداری و مراقبت میکند.
تخم ریزی انبوه ماهی
در این نوع جفت گیری ، ماده تخم های خود را آزاد می کند و ماهی نر اسپرم های خود را در آب آزاد می کند. هر دوی این ماهی ها تخمک و اسپرم مربوطه خود را در نواحی نزدیک یکدیگر آزاد می کنند. اما شکل گیری لقاح فقط به صورت تصادفی اتفاق می افتد. در ضمن تمامی تخمک ها توسط اسپرم بارور نمی شوند.
بچه ماهی (ماهی جوان) که از این نوع لقاح بیرون می آید. نوعی ماهی انعطاف پذیر ، قوی و سازگار با شرایط زیستی مختلف است. این ویژگی های این نوع از ماهیان به دلیل فاقد نزدیکی والدین در نزدیکی ماهی است.
به این نوع پرورش ، تخم ریزی انبوه یا تخم ریزی همزمان نیز می گویند. از ماهی هایی که به این روش جفتگیری میکنند میتوان به چتر دریایی ، شقایق های دریایی ، صدف ها و کرم های باد بزن اشاره کرد.
